2 dni temu
Tandeta perswazyjna[1]
Perswazja nie zawsze jest skuteczna, szczególnie wtedy, gdy jest używana w sposób nieporadny i przy złamaniu jej podstawowych zasad. Dochodzi wówczas często do zjawiska niespójności, czyli – w opinii specjalistów ds. NLP Iana McDermotta oraz Josepha O’Connora – stanu braku „dobrego kontaktu ze sobą” i koordynacji wszystkich elementów komunikacji w jednolity, harmonijny przekaz. Powstaje wówczas wewnętrzny konflikt, który ujawnia się w zachowaniu. Niespójność sekwencyjna występuje wówczas, gdy jedno działanie stoi w sprzeczności z kolejnym. Natomiast z niespójnością równoczesną mamy do czynienia, dla przykładu, w momencie, gdy dana osoba wyraża na coś zgodę werbalnie, ale jej mowa ciała zdradza przeciwne emocje, przez co ogólny przekaz zaczyna budzić wątpliwości i dla odbiorcy okazuje się być fałszywy[2].
Żonglerka słowem, którą posługują się politycy, będący zwykle przeciętnymi użytkownikami języka (językowymi everymanami), lub też – zgodnie z terminologią Noama Chomsky’ego – native speakerami[3], wbrew pozorom wcale nie jest zadaniem łatwym i bez pułapek[4]. Po pierwsze, język jest na tyle plastyczny, a komunikacja nieprzewidywalna, iż nie ma jednej, uniwersalnej metody perswazji oddziałującej w równym stopniu na wszystkich[5]. Po drugie, czasem podważa się sens tworzenia jakichkolwiek reguł perswazji z uwagi na to, iż nie są one zawsze skuteczne; często też nie są należycie udowodnione naukowo[6]. Z jednoznaczną oceną skuteczności perswazji problem mają też często sami badacze. Autorzy książki pt. Kodeks władzy, Reiner Neumann i Alexander Ross, z początku przekonują, iż „wykorzystanie technik NLP nie jest w stanie doprowadzić do wywarcia faktycznego wpływu na innych ludzi”. Dodają też, iż „składane są nam takie obietnice, ale (…) okazują się niemożliwe do zrealizowania”. Później jednak, niejako zaprzeczając samym sobie, przyznają, iż perswazja może wpływać na ludzi silniej, niż się to z pozoru wydaje: „znaczenie emocji dla naszego zachowania wielokrotnie bywa niedoceniane”. Wreszcie piszą: „dlaczego zatem mielibyśmy się takimi technikami nie posługiwać?” W odpowiedzi dają czytelnikom ich osobistą ocenę manipulacji, tym samym niejako potwierdzając jej skuteczność: „Owszem, wszystko jest dla ludzi – ale korzystajmy z nich tylko wtedy, gdy nie jesteśmy za ich pomocą wystawiani do wiatru”[7].
Jedne z najciekawszych potknięć słownych i nieudanych form perswazji z pewnością należą do amerykańskich prezydentów, głównie w kwestiach rasowych. Problemy z dyskryminacją osób czarnoskórych to nie jedyna kwestia nietolerancji rasowej w USA. W XIX wieku bardzo silnej wrogości Amerykanów doświadczały licznie napływające grupy Irlandczyków czy Niemców. Podczas I wojny światowej ta ostatnia grupa była tak silnie nietolerowana, iż w okresie międzywojennym bardzo gwałtownie porzuciła kultywowanie swojej kultury i zasymilowała się z większością, by w połowie XX wieku jej członkowie byli przedstawiani jako „modelowe” amerykańskie rodziny[8].
Politycy amerykańscy, doświadczeni wielonarodowym charakterem swojego kraju, powinni więc być świadomi historii (w szczególności zaś historii Europy) oraz odmienności różnych nacji i kultur, ale rzeczywistość jest niestety zgoła inna. Dla przykładu w 1985 roku Ronald Reagan, przekonując o słuszności złożenia przez siebie wieńca na cmentarzu żołnierzy Wehrmachtu i SS w Bittburgu w RFN powiedział, iż „oni byli ofiarami na równi z ofiarami obozów koncentracyjnych”[9]. Z kolei George W. Bush, omawiając w 2001 roku problemy Czarnego Kontynentu, stwierdził: „słusznie często mówimy o Afryce: Afryka jest krajem, który cierpi na straszną chorobę”; zaś rok później zapytał prezydenta Brazylii: „czy wy także macie Murzynów?” W 1998 roku, przed wyjazdem do Izraela, prezydent oświadczył dziennikarzom, iż pierwszą rzeczą, jaką powie Żydom, będzie to, iż oni wszyscy „pójdą do piekła”. Bush bowiem kilka lat wcześniej uznał, iż „tylko chrześcijanie mają miejsce w niebie”. Chcąc natomiast użyć argumentów za słusznością swoich poglądów, G. W. Bush powiedział: „Jestem prezydentem i ja decyduję o tym, co jest najlepsze” (2006), oraz „ufam, iż Bóg przemawia przeze mnie. Bez tego nie mógłbym sprawować swojej funkcji” (2004) [10].
Arogancja, egotyzm i poczucie wyższości wśród polityków nie są więc cechami rzadkimi. Politycy znani z tego typu zachowań to m.in. kanadyjski premier Stephen Harper[11] (którego rząd otrzymał wotum nieufności za okazanie parlamentowi lekceważenia i pogardy[12]) czy brytyjski premier Gordon Brown[13], a choćby do pewnego stopnia Margaret Thatcher[14]. I nawet, jeżeli ich polityka byłaby w danym momencie racjonalna, próby przekonywania elektoratu poprzez podkreślanie swojej wiedzy i wyjątkowości, zwykle odnosiły odwrotny skutek. Tandeta perswazyjna jest więc swoistą zasadzką dla przywódców politycznych i zniekształca perswazję do tego stopnia, iż polityk zamiast zyskiwać, traci. A politycy niepotrafiący nawiązać adekwatny kontakt z elektoratem, żyjący „w »wieży z kości słoniowej« (…) wypracowują swój szczególny »ptasi« język, zrozumiały jedynie dla wąskiego kręgu wtajemniczonych”. Wówczas też stają się niepopularni[15] i w końcu przegrywają[16] bój o władzę [17]. Jak bowiem ocenił Gordona Browna[18] Timothy Kirkhope[19]:
(…) Gordon Brown ogólnie nie prezentował się szczególnie dobrze. (…) Nie potrafił używać adekwatnej gestykulacji, nie potrafił wyrażać tego, co mówi, a jego wypowiedzi były trudne do zrozumienia. (…) Ale myślę, iż w dzisiejszych czasach coraz mniej tego typu polityków. Biorąc pod uwagę przykłady z historii, na przykład przy okazji oglądania starych, przedwojennych kronik filmowych, widać, iż niektórzy z polityków weszli do świata polityki tylko dlatego, iż byli bogaciii, mieli dużo ziemi i stali się osobami reprezentującymi określoną grupę ludzi. Ich postawy były bardzo sztywne, a oni sami nie wiedzieli nic o tym, jak radzić sobie ze zwykłymi ludźmi i jak z nimi rozmawiać. Więc stawali nieruchomo odziani w swoje garnitury w prążki i po prostu mó-wi-li-do-lu-dzi-w-ten-spo-sób[20].
—
Opublikowany został fragment monografii pt. Model polityka popularnego w państwach anglosaskich
Autor: Paweł Rogaliński
Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
Liczba stron: 416
—
[1] Zob. A. Batko, Sztuka perswazji, czyli język wpływu i manipulacji, OnePress.pl Helion S.A., Gliwice 2005, s. 152-158.
[2] I. McDermott, J. O’Connor, NLP i zdrowie, czyli jak wykorzystać programowanie neurolingwistyczne do poprawy zdrowia i samopoczucia, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2001, s. 239.
[3] Terminy te różnią się nieco konotacjami i znaczeniem.
[4] M. Kita, M. Czempka, Żonglowanie słowami. Językowy potencjał i manifestacje tekstowe, Wyższa Szkoła Zarządzania Marketingowego i Języków Obcych w Katowicach, Katowice 2006, s. 7.
[5] P. Cabin, J. F. Dortier, La Communication, Sciences Humaines Éditions, Auxerre Cedex 2008, s. 25-27.
[6] Zob. P. Rogaliński, Jak politycy nami manipulują. Zakazane…, op. cit., s. 18-19.
[7] R. Neumann, A. Ross, Kodeks…, op. cit., s. 176-177.
[8] A, Walaszek, Ameryka. Społeczeństwo. [w:] T. Płudowski (red.), Ameryka. Społeczeństwo, kultura polityka, Wydawnictwo Adam Marszałek, Collegium Civitas, Toruń 2008, s. 106.
[9] L. Pastusiak, Prezydenci USA w anegdocie. Od Trumana…, op. cit., s. 231.
[10] Ibidem, s. 321-324.
[11] D. D. Veniez, In Harperland, hypocrisy, cynicism and deceit, http://www.vancouverobserver.com/blogs/centrist/2011/02/19/harperland-hypocrisy-cynicism-and-deceit, [data dostępu: 28.03.2016].
[12] Government’s defeat sets up election call, http://www.cbc.ca/news/politics/government-s-defeat-sets-up-election-call-1.1068749, [data dostępu: 01.09.2017].
[13] A. Allport, Modern World Leaders. Gordon Brown, Chelsea House Publishers, New York 2009, s. 72.
[14] R. Czarnecki, Żelazna Dama, http://niezalezna.pl/40186-zelazna-dama, [data dostępu: 28.03.2016].
[15] Wizerunek osobisty, http://www.proto.pl/PR/Pdf/Wizerunek_osobisty.pdf, [data dostępu: 28.03.2016].
[16] R. Bandler, J. Grinder, Les secrets de la communication, Les Éditions de l’Homme, Wavre 2005, s. 169.
[17] F. R. Dallmayr, Language and politics. Why Does Language Matter to Political Philosophy?, University of Notre Dame Press, Notre Dame-London 1984, s. 175.
[18] T. Kirkhope, Americans…, op. cit.
[19] Timothy Kirkhope – brytyjski poseł do Parlamentu Europejskiego V, VI oraz VII kadencji. Prawnik i polityk, deputowany Izby Gmin w latach 1987–1997, w latach 1995-1996 wiceszambelan królowej Elżbiety II, w latach 1995–1997 podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, par dożywotni.
[20] Yes, I agree, Gordon Brown didn’t come across particularly well. Perhaps you are right. He didn’t gesticulate well, he didn’t express himself very well, his speaking was difficult to understand. Yes, it is true. But I think in recent times it is less likely. Looking back in history though, you see some of the old, the pre-war newsreels for instance, where some of our politicians came into politics simply because they were rich people, had a lot of land and became politicians representing people. They were very stiff and starchy and they didn’t know how to deal with ordinary people much. So they used to stand very still in their pinstripe suits and just-speak-to-the-peo-ple-like-that.
