Od ptasiej kolonii do rafy koralowej. Tak składniki odżywcze wędrują przez ocean

Tysiące gniazdujących na niewielkiej wyspie ptaków morskich może wpływać na kondycję pobliskiej rafy koralowej. Składniki odżywcze z ich pokarmu trafiają na ląd, a stamtąd – wraz z deszczem – do oceanu. Takie zależności opisuje przegląd niemal 400 badań opublikowany w Current Biology.

Jak ptaki przenoszą azot i fosfor między ekosystemami?

Ptaki są naturalnymi wektorami składników odżywczych. Pobierają je w jednym środowisku, przenoszą w locie, a następnie uwalniają w innym, czasem oddalonym choćby o setki kilometrów. Źródłami pierwiastków w nowym miejscu są nie tylko odchody, ale także pióra, jaja oraz szczątki martwych zwierząt.

Ptaki spożywają ok. 30 proc. więcej pokarmu w porównaniu do ssaków o podobnej masie ciała. Ich intensywny metabolizm sprawia, iż przetwarzają, a tym samym przemieszczają znaczne ilości azotu, fosforu i węgla. Zjawisko to nie dotyczy wyłącznie wybrzeży. Ptaki podróżują również między jeziorami, mokradłami i lasami, przenosząc w ten sposób składniki odżywcze między tymi środowiskami. Ich ilość i proporcje zależą m.in. od diety.

Osobne badanie ptaków zatrzymujących się nad jeziorem Ontario wykazało, iż wiosną, gdy częściej żywią się owadami, ich odchody zawierają więcej azotu. Jesienią natomiast, gdy w diecie przeważają owoce i nasiona, wzrasta w nich udział węgla.

Może Cię zaciekawić: Jak ptaki wędrowne odnajdują drogę? Sekrety migracji bez GPS

Ptaki morskie a rafy koralowe

Efekty tego transportu widać szczególnie na wyspach, gdzie gniazdują tysiące ptaków morskich. Ich odchody, nazywane guanem, gromadzą się na niewielkiej powierzchni, dostarczając glebie dużych ilości azotu i fosforu. W efekcie tereny zajmowane przez całe kolonie stają się zasobniejsze w składniki odżywcze.

Podczas opadów część tych substancji spływa do przybrzeżnych wód, gdzie może intensyfikować rozwój glonów i innych organizmów stanowiących podstawę morskich sieci pokarmowych. Większa dostępność pokarmu może z kolei sprzyjać rybom zamieszkującym pobliskie rafy koralowe.

Potwierdzają to badania z archipelagu Czagos na Oceanie Indyjskim. Naukowcy porównali rafy sąsiadujące z wyspami wolnymi od szczurów z tymi, na których sprowadzone przez ludzi gryzonie ograniczyły liczebność ptaków, zjadając ich jaja i pisklęta. Przy wyspach, na których żyją znacznie liczniejsze kolonie, łączna biomasa ryb rafowych była o 48 proc. większa. Inne badania wykazały, iż składniki pochodzące z guana mogą również sprzyjać wzrostowi koralowców i ich regeneracji po stresie cieplnym.

Aby potwierdzić związek między koloniami ptaków a życiem na rafach, badacze przeanalizowali skład izotopowy azotu w glebie, roślinach i organizmach morskich. Charakterystyczny ślad azotu pochodzącego z pokarmu ptaków wykryto także w glonach, gąbkach i rybach. To potwierdza, iż pierwiastki przenoszone przez ptaki trafiają z lądu do ekosystemów przybrzeżnych.

Nie każda rafa reaguje jednak tak samo. Znaczenie mają m.in. liczebność kolonii, stan siedliska oraz dostępność składników odżywczych z innych źródeł.

Czy więcej składników odżywczych zawsze oznacza korzyści?

Naturalny transport składników odżywczych wykorzystuje się również przy odtwarzaniu podwodnych łąk trawy morskiej u wybrzeży Florydy. Badacze ustawili specjalne żerdzie, na których mogą przysiadać ptaki. Ich odchody wzbogacają ubogie osady w fosfor, wspomagając wzrost przesadzonych roślin.

Nie zawsze jednak obecność guana przynosi korzyści. Jego nadmierne nagromadzenie może prowadzić do zakwaszenia gleby, uszkodzenia roślinności czy zbyt intensywnego rozwoju glonów. Wiele zależy od liczebności kolonii, gatunków ptaków oraz warunków środowiskowych. Naturalnego dopływu składników odżywczych nie należy przy tym utożsamiać z zanieczyszczeniami pochodzącymi ze ścieków czy nawozów rolniczych.

Czytaj więcej: Wpływ rosnącego kryzysu wodnego na ptaki wędrowne

Znikające kolonie ptaków to problem również dla oceanów

Ptaki morskie łączą wyspy z otaczającym je oceanem, dlatego spadek ich liczebności może wpływać również na życie pod wodą. Według raportu ONZ z 2026 r. populacje 57 proc. gatunków ptaków morskich na świecie wykazują tendencje spadkowe. Zanik kolonii zubaża ekosystemy wysp i ogranicza dopływ składników odżywczych do wód przybrzeżnych. Konsekwencje mogą być odczuwalne również na rafach koralowych położonych kilkaset metrów od brzegu.