Zanim spojrzymy w gwiazdy, warto dobrze zrozumieć planetę, na której żyjemy. Ziemia jest miejscem nieustannej zmiany – od procesów zachodzących głęboko pod jej powierzchnią, przez złożone relacje między gatunkami, aż po fundamentalne prawa fizyki, które kształtowały Wszechświat od pierwszych chwil jego istnienia. Nauka pozwala nam zbadać każdy z tych obszarów i zobaczyć, jak bardzo nasz świat jest dynamiczny, złożony i pełen zaskakujących historii.
Właśnie takie spojrzenie na rzeczywistość przynoszą kolejni goście Strefy Naukowej na tegorocznym Pyrkonie. W swoich badaniach i działalności popularyzatorskiej pokazują różne perspektywy patrzenia na naszą planetę. Od przyrody i ekologii, przez potężne siły geologiczne, aż po fizykę pozwalającą odtworzyć warunki panujące u zarania Kosmosu. Ich opowieści łączy jedno: próba zrozumienia świata, w którym żyjemy.
Dr hab. Tomasz Samojlik – kiedy science fiction ratuje świat
Czy fantastyka może pomóc nam rozwiązać realne problemy? Tomasz Samojlik od lat pokazuje, iż granica między nauką a wyobraźnią bywa zaskakująco cienka. Z jednej strony jest badaczem historii przyrodniczej w Instytucie Biologii Ssaków PAN w Białowieży, doktorem habilitowanym nauk biologicznych zajmującym się przyrodą i jej przeszłością. Z drugiej, twórcą komiksów i książek, który potrafi zamienić naukowe fakty w pełne przygód opowieści.
Jego twórczość od lat buduje most między światem badań naukowych a popkulturą. W komiksowych seriach takich jak „Ryjówka przeznaczenia”, westernowym cyklu „Umarły Las” czy superbohaterskiej historii „Echo” naukowa wiedza spotyka się z fabularną energią i humorem. Z kolei w książkach dla młodszych czytelników, na czele z liczącą już ponad czterdzieści tomów serią o żubrze Pompiku, przyroda staje się bohaterką, która uczy wrażliwości na świat natury.
Podczas Pyrkonu Tomasz Samojlik przyjrzy się jednemu z najciekawszych wątków współczesnej fantastyki – pomysłom na ratowanie planety przed ekologiczną katastrofą. Science fiction od dawna eksperymentuje z wizjami przyszłości, w których ludzkość próbuje naprawić relację z naturą. Czasem poprzez nowe technologie, czasem poprzez radykalne zmiany społeczne, a czasem dzięki zupełnie nieoczywistym rozwiązaniom. To spotkanie pokaże, jak literacka wyobraźnia może inspirować realną refleksję nad przyszłością naszej planety i dlaczego fantastyka bywa jednym z najlepszych miejsc do zadawania pytań o to, jak chcemy żyć w świecie jutra.
Prof. Hanna Zbroszczyk – podróż do pierwszych chwil Wszechświata
Inni jednak, zamiast patrzeć w przyszłość, zaglądają w przeszłość – do czasu, gdy Wszechświat był gorącą, gęstą mieszaniną najbardziej elementarnych składników materii. Hanna Zbroszczyk to fizyczka jądrowa badająca plazmę kwarkowo-gluonową – egzotyczny stan materii istniejący tuż po Wielkim Wybuchu. To właśnie wtedy kwarki i gluony, budujące protony i neutrony, nie były jeszcze „uwięzione” w znanych nam cząstkach, ale poruszały się niemal swobodnie w ekstremalnych warunkach.
Aby zajrzeć do tej kosmicznej przeszłości, współczesna nauka wykorzystuje potężne akceleratory cząstek, w których jądra atomów rozpędzane są do prędkości bliskich światłu i zderzane ze sobą. W takich eksperymentach – prowadzonych w największych laboratoriach świata – odtwarzane są warunki panujące u zarania istnienia. Hanna Zbroszczyk nie tylko bierze w nich udział, ale także kieruje międzynarodowymi zespołami badawczymi, łącząc doświadczenie zdobyte w Polsce i we Francji z pracą naukową na światową skalę.
Na Pyrkonie pojawi się po raz drugi, tym razem z prelekcją poświęconą Wielkiemu Wybuchowi – opowie o tym, co naprawdę wiemy o pierwszych mikrosekundach Kosmosu, jak bada się coś, czego nie można zobaczyć, i dlaczego zderzenia cząstek to najlepszy wehikuł czasu, jaki wymyśliła ludzkość.
Bartłomiej Krawczyk – wulkany, popkultura i potęga natury
Skoro już mowa o potędze sił, które kształtują rzeczywistość – czas zejść nieco na Ziemię. Dosłownie. Debiutujący w Strefie Naukowej Bartłomiej Krawczyk od lat udowadnia, iż geologia potrafi być równie widowiskowa, co najlepsze kino katastroficzne. Prawnik z wykształcenia, dziennikarz i popularyzator nauki z zamiłowania, od 2010 roku rozwija projekt Wulkany Świata, wokół którego zgromadził ponad stutysięczną społeczność miłośników ognistych krajobrazów i sejsmicznych emocji.
Jego działalność to nie tylko analiza erupcji i danych z sejsmografów, ale także zachęta do otwarcia się na nowe – zarówno w sensie podróżniczym, jak i intelektualnym. W swoich publikacjach i książce o wyspach wulkanicznych pokazuje, iż potężne siły drzemiące pod powierzchnią planety są nie tylko zjawiskiem geologicznym, ale także inspiracją dla sztuki, kultury i fantastyki.
Podczas Pyrkonu 2026 Bartłomiej Krawczyk udowodni, iż wulkany od wieków karmią naszą wyobraźnię – od mitologii, przez literaturę grozy i cyberpunkowe wizje, aż po media we współczesnych settingach. To opowieść o ogniu, który niszczy i tworzy zarazem oraz o tym, jak natura staje się bohaterem popkultury.
Wszystkie te spotkania prowadzą do jednego wspólnego wniosku: nasza planeta jest znacznie bardziej niezwykła, niż często sądzimy. Ekologia, geologia i fizyka opisują różne fragmenty tej samej historii – opowieści o świecie, który nieustannie się zmienia i wciąż potrafi nas zaskakiwać. W Strefie Naukowej Pyrkonu będzie można zobaczyć, jak naukowcy badają te procesy i jak przekładają skomplikowane odkrycia na historie zrozumiałe dla wszystkich. To okazja, by spojrzeć na Ziemię z nowej perspektywy. Zarówno przez pryzmat badań terenowych, jak i eksperymentów prowadzonych w największych laboratoriach świata.
Jeśli więc chcecie dowiedzieć się, jak działa nasza planeta, co kryje jej przeszłość i jakie wyzwania czekają ją w przyszłości, koniecznie zajrzyjcie do Strefy Naukowej. Tutaj nauka o Ziemi spotyka się z ciekawością świata, a ta kombinacja zawsze prowadzi do fascynujących odkryć.