Susza w Puszczy Kampinoskiej. Nowe bystrza pomagają zatrzymać wodę

7 godzin temu
Zdjęcie: bystrza


Niewielkie obiekty hydrotechniczne mogą mieć ogromne znaczenie dla walki ze skutkami suszy – dowodzą naukowcy z warszawskiej SGGW. Kamienno-żwirowe bystrza, wybudowane w ramach projektu Kampinoskie Bagna 2, okazały się niezwykle skuteczne w zatrzymywaniu wody na cennych przyrodniczo terenach podmokłych.

Susza w Puszczy Kampinoskiej jest faktem

Puszcza Kampinoska to niezwykła mozaika siedlisk: lasy sosnowe, dębowe i brzozowo-olszowe przeplatają się tutaj z wydmami śródlądowymi, rozległymi bagnami i torfowiskami. Niestety, wskutek intensywnej melioracji, prowadzonej tu od XIX do drugiej połowy XX w., mokradła Kampinosu uległy wyraźnej degradacji, a poziom wód gruntowych znacząco się obniżył.

W warunkach ekstremalnej suszy, która w 2026 r. objęła większość terytorium Polski, odwodnione bagna i torfowiska stają się całkowicie bezbronne. Na szczęście, od 2013 r. w obrębie puszczy prowadzone są prace, które służą odwróceniu skutków wcześniejszych interwencji i wzmocnieniu odporności mokradeł w obliczu postępującej zmiany klimatu.

Kampinoskie Bagna 2 – projekt, który hamuje odpływ wody

Realizowany w latach 2020–2026 projekt LIFE Kampinoskie Bagna 2 jest kontynuacją wcześniejszych działań retencyjnych w obrębie kanałów odwadniających. w tej chwili prace koncentrują się wzdłuż zachodniego odcinka Kanału Łasica oraz wzdłuż Kanału Zaborowskiego, na obszarach mokradeł, które zostały wykupione na rzecz Kampinoskiego Parku Narodowego.

Zakres projektu obejmuje budowę piętrzeń i renaturyzację wybranych odcinków kanałów dzięki meandrów oraz zmiany struktury dna. Do wiosny 2026 r. powstały trzy bystrza kamienno-żwirowe, a w miejscu połączenia kanału Kacapskiego i Ł9 zamontowano klapę zwrotną. Zmodernizowano też betonowy próg w Obszarze Ochrony Ścisłej Żurawiowe i wykonano kilkanaście namulisk oraz przekopów na kanale Łasica.

Bystrza działają, czego dowodzą wyniki monitoringu

Aby monitorować skuteczność zastosowanych rozwiązań, na bagnach kampinoskich zainstalowano 40 piezometrów, czyli urządzeń służących do stałego pomiaru poziomu wody. 15 listopada br. eksperci ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie opublikowali analizę wyników z trzech takich piezometrów, zlokalizowanych przed nowym bystrzem na Łasicy (w okolicach Karolinowa), poniżej tego bystrza oraz w dolinie poza kanałem. Co się okazało?

Bystrze umożliwiło powstanie wiosennych rozlewisk i pomogło utrzymać je aż do przełomu maja i czerwca. Średnie całoroczne piętrzenie na budowli wyniosło 44 cm, a w szczytowych okresach choćby 78 cm. A co najważniejsze – mimo drastycznej suszy bystrze piętrzyło wodę przez całe lato (10–20 cm).

W jaki sposób bystrza pomagają mokradłom?

Eksperci z Regionalnego Centrum Ekologicznego REC Polska, które jest koordynatorem projektu LIFE, tłumaczą, iż budowa bystrza pozwoliła uzyskać wyższy poziom wody w kanale niż w dolinie, odwracając wcześniejszą sytuację. Oznacza to, iż kanały przecinające Puszczę Kampinoską przestają ją drenować.

Jak wygląda takie bystrze? To niski, szeroki próg z luźno ułożonych kamieni i żwiru. Większe głazy stabilizują konstrukcję, a żwir i mniejsze kamienie wypełniają przestrzenie pomiędzy nimi. Łagodne nachylenie umożliwia swobodny przepływ wody przez konstrukcję, ale jednocześnie spowalnia jej odpływ. Tym samym dochodzi do podniesienia zwierciadła wody w kanale i na sąsiednich mokradłach, ale bez blokowania przepływu rybom. Dodatkowo przelewanie się wody przez kamienie sprzyja jej natlenianiu, a zróżnicowana głębokość i prędkość nurtu tworzą bardziej urozmaicone siedliska dla organizmów wodnych.

Wyniki monitoringu cieszą, ale na pełną ocenę efektywności projektu przyjdzie jeszcze poczekać – potrzeba nie tylko analiz pomiarów ze wszystkich piezometrów, ale także danych na temat zmian warunków siedliskowych. Przedstawiciele REC Polska są jednak pełni optymizmu i podkreślają, iż choćby w tak suchym roku bystrza są w stanie znacząco poprawić sytuację hydrologiczną na mokradłach.

Idź do oryginalnego materiału