Zakrzówek z Polską Nagrodą Krajobrazową. Sukces i kontrowersje

Park Zakrzówek zwyciężył w VIII edycji konkursu na Polską Nagrodę Krajobrazową i będzie reprezentował Polskę w europejskim etapie rywalizacji. Doceniono przekształcenie dawnego kamieniołomu w przestrzeń służącą mieszkańcom. Wyróżnienie otrzymał również wspólny projekt Krakowa i Przemyśla poświęcony ochronie historycznego krajobrazu obu twierdz.

Dawny kamieniołom z nowym życiem

Skalne ściany, woda i zieleń tworzą krajobraz, który wyróżnia Zakrzówek na mapie Krakowa. Zagospodarowanie tego terenu wymagało połączenia funkcji rekreacyjnych z ochroną jego przyrodniczego i geologicznego charakteru. Projekt zrealizowany przez Zarząd Zieleni Miejskiej został uznany za jeden z wzorcowych w Polsce przykładów rewitalizacji przestrzeni poprzemysłowej.

Przedsięwzięcie objęło około 52 hektary dawnego kamieniołomu wapienia. Prace obejmowały zabezpieczenie ścian skalnych, ochronę wartościowych siedlisk oraz przygotowanie infrastruktury dla odwiedzających. Powstały ścieżki spacerowe, punkty widokowe i miejsca wypoczynku. Zachowano przy tym charakterystyczne ukształtowanie terenu, stanowiące o wyjątkowości tego miejsca.

Rekreacja w wymagającym terenie

Najbardziej rozpoznawalnym elementem parku jest kąpielisko z pływającymi pomostami i basenami o różnych głębokościach. Zakrzówek służy jednak również spacerom, aktywności sportowej i wypoczynkowi w otoczeniu przyrody.

Duże różnice wysokości były wyzwaniem przy projektowaniu dostępności. Jak informuje ZZM, zastosowano windy, pochylnie i trasy pozbawione barier architektonicznych. Wyposażenie kąpieliska obejmuje także specjalistyczny podnośnik basenowy. Rozwiązania te mają ułatwiać korzystanie z parku osobom o różnych potrzebach.

Wyróżnienie dla krajobrazu fortecznego

Drugi krakowski sukces dotyczy dziedzictwa dawnych austro-węgierskich twierdz pierścieniowych. Wyróżniony projekt ochrony i rewaloryzacji ich historycznego krajobrazu zgłosił Zarząd Budynków Komunalnych w Krakowie wspólnie ze Związkiem Gmin Fortecznych Twierdzy Przemyśl. Przedsięwzięcie służy rozwojowi turystyki kulturowej.

ZBK podkreśla, iż nagroda docenia konsekwentną ochronę i zagospodarowywanie obiektów Twierdzy Kraków, prowadzone we współpracy z organizacjami społecznymi, środowiskiem naukowym i mieszkańcami. Wskazuje również na znaczenie dalszej współpracy Krakowa i Przemyśla.

Zakrzówek będzie reprezentował Polskę

Nagrodę i wyróżnienia wręczono 8 października podczas konferencji „Wyzwania i narzędzia w ochronie krajobrazu”. Główną nagrodę przekazał generalny dyrektor ochrony środowiska Piotr Otawski.

Polska Nagroda Krajobrazowa promuje wzorcowe działania związane z ochroną i zarządzaniem krajobrazem oraz stanowi element wdrażania Europejskiej Konwencji Krajobrazowej. Zwycięstwo otwiera przed projektem Parku Zakrzówek kolejny etap — udział w konkursie europejskim jako reprezentanta Polski.

Nagroda w cieniu sporów o Zakrzówek

Sukces w konkursie krajobrazowym nie zamyka historii sporów o sposób zagospodarowania Zakrzówka. Podczas budowy szczególne emocje wywoływały metalowe siatki zamontowane na ścianach dawnego kamieniołomu. Część aktywistów i przyrodników uważała je za nadmierną ingerencję w krajobraz. Urzędnicy przekonywali natomiast, iż zabezpieczenia mają chronić użytkowników przed spadającymi odłamkami skalnymi.

Spór obejmował także lokalizację kąpieliska, poszerzenie ciągu przy ul. Wyłom oraz sztuczne oświetlenie. Mariusz Waszkiewicz, prezes Towarzystwa na Rzecz Ochrony Przyrody, wskazywał na ryzyko utraty naturalnego charakteru tego miejsca i oddziaływanie inwestycji na chronione siedliska. Jak opisywał, sprzeciw organizacji przyrodniczych doprowadził do zmiany części rozwiązań, m.in. lokalizacji placu zabaw oraz rezygnacji z niektórych nasadzeń i elementów infrastruktury.

W tym roku niepokój wzbudził również wygląd wody. Po pojawieniu się ciemnej zawiesiny kąpielisko zamknięto 1 czerwca, a niecki basenowe poddano czyszczeniu. Późniejsze badania wskazały jednak, iż zawiesina miała naturalne pochodzenie biologiczne — tworzyły ją orzęski. Sanepid potwierdził, iż pobrana 18 czerwca próbka spełniała wymagania dla wody w kąpielisku, a badania laboratoryjne nie wykazały zagrożenia toksykologicznego. Pozwoliło to wznowić działalność pod koniec czerwca.

Użytkowanie obiektu ujawniło też ograniczenia zastosowanej konstrukcji. W czerwcu ZIS poinformował, iż baseny jedynie w ograniczonym stopniu obniżają się wraz ze spadkiem poziomu wody w zalewie. Niski stan akwenu wymusił wówczas ograniczenie liczby osób przebywających jednocześnie na pomostach do 300.

Zakrzówek pozostaje więc przykładem inwestycji, której uznaniu w konkursach towarzyszy dyskusja o granicach ingerencji w przyrodę i praktycznych rozwiązaniach służących mieszkańcom.

(zdj. ZZM)